Thi công lắp đặt ống HDPE ngầm: quy trình từ đào đến lấp

Phần lớn sự cố của tuyến ống HDPE chôn ngầm không đến từ chất lượng ống mà đến từ khâu thi công — đặc biệt là nền hào và cách lấp đất. Ống HDPE là kết cấu mềm, khả năng chịu tải phụ thuộc rất nhiều vào lớp đất bao quanh.

Chuẩn bị hào

Chiều rộng hào

Hào phải đủ rộng để công nhân thao tác đầm chặt hai bên ống. Hào quá hẹp khiến không thể đầm được vùng hông ống — đây chính là vùng chịu lực quan trọng nhất của kết cấu ống mềm.

Chiều sâu chôn

Chiều sâu phụ thuộc tải trọng bên trên. Tuyến qua đường giao thông cần chôn sâu hơn và có thể phải bố trí ống lồng bảo vệ. Tuyến trong khu vực không có xe cơ giới có thể chôn nông hơn.

Đáy hào

Đáy hào phải phẳng, loại bỏ hoàn toàn đá tảng, gốc cây và vật cứng sắc cạnh. Nếu gặp nền đá, phải đào sâu thêm và bù bằng lớp cát đệm.

Lớp lót đáy

Rải lớp cát hoặc đất mịn không lẫn đá làm nền cho ống. Lớp lót có hai nhiệm vụ: phân bố đều tải trọng lên thân ống và ngăn vật sắc cạnh đâm vào thành ống theo thời gian. Lớp lót phải được san phẳng, không tạo điểm kê cục bộ khiến ống bị uốn.

Hạ ống và hàn nối

Với tuyến dài, thông thường ống được hàn thành đoạn dài trên mặt đất rồi mới hạ xuống hào — cách này thuận lợi cho thao tác hàn và kiểm tra mối nối. Khi hạ, dùng dây cáp mềm hoặc đai bản rộng, tuyệt đối không móc trực tiếp vào thành ống hay kéo lê ống trên nền đá.

Cần lưu ý ống HDPE giãn nở nhiệt đáng kể. Ống phơi nắng khi hàn trên mặt đất sẽ co lại sau khi xuống hào và nguội đi. Với tuyến dài, nên hạ ống vào thời điểm mát trong ngày hoặc để ống ổn định nhiệt trước khi cố định hai đầu.

Lấp đất — khâu quyết định

Lớp bao quanh ống

Dùng vật liệu chọn lọc, không lẫn đá, lấp và đầm chặt từng lớp mỏng đối xứng hai bên ống. Phải đầm kỹ vùng hông ống dưới đường kính giữa — đây là vùng truyền tải trọng chính. Bỏ qua bước này là nguyên nhân phổ biến khiến ống bị bẹp ovan sau một thời gian vận hành.

Lớp phủ bảo vệ

Tiếp tục lấp thêm một lớp vật liệu chọn lọc phủ trên đỉnh ống trước khi được phép dùng thiết bị đầm nặng. Đầm nặng trực tiếp lên ống khi lớp phủ còn mỏng có thể làm biến dạng ống.

Lớp lấp trên

Phần còn lại có thể dùng đất đào tại chỗ nếu đạt yêu cầu, đầm theo từng lớp. Nên đặt lưới hoặc băng cảnh báo phía trên tuyến ống để cảnh báo cho các đơn vị thi công sau này.

Thử áp và nghiệm thu

Thử áp lực được thực hiện sau khi lấp đất nhưng thường để hở các mối nối để quan sát. Do HDPE có tính đàn hồi, áp lực trong ống sẽ giảm nhẹ ở giai đoạn đầu do ống giãn nở — đây là hiện tượng bình thường, cần tuân thủ đúng quy trình và thời gian giữ áp theo tiêu chuẩn thay vì kết luận vội là rò rỉ.